Bólusetningar og samsęriskenningar

Sķšustu daga hefur töluvert veriš fjallaš um bólusetningar og meint mikilvęgi žess aš foreldrar kynni sér hvaša kosti og galla žaš geti haft aš lįta bólusetja börn og taki upplżsta įkvöršun žar um fyrir sķn börn. Ég segi "meint" mikilvęgi, žvķ mig langar aš spį dįlķtiš ķ hversu mikiš žaš mikilvęgi er ķ staš žess aš gefa mér aš žaš sé mikilvęgt.

Gefum okkur aš manneskja fletti upp mögulegum aukaverkunum žess aš lįta bólusetja viš mislingum og komist aš žeirri nišurstöšu aš slķkt hafi ķ einhverjum tilfellum veriš tengt viš sjįlfofnęmissjśkdóma og jafnvel dregiš börn til dauša. Taki žessi manneskja žį įkvöršun ķ framhaldi aš lįta ekki bólusetja barn viš mislingum, er hśn žį aš taka upplżsta įkvöršun?

Samkvęmt Landlęknisembęttinu eru lķkurnar į alvarlegum ofnęmisvišbrögšum viš bólusetningum einn į móti milljón og tengingin viš einhverfu engin. Um mislingasmit er hinsvegar žį sögu aš segja aš eitt af hverjum 8.000 börnum sem fį mislinga fęr alvarlega heilabólgu sem leišir til dauša - auk žess sem margir lifa en skašast.

Mislingar, raušir hundar og hettusótt eru sjśkdómar sem geta haft alvarlegar afleišingar. Tališ er aš įriš 1998 hafi 30 milljón manns fengiš mislinga og 888 000 žeirra lįtist. Um žaš bil 10% allra daušsfalla ķ žróunarlöndum mį rekja til afleišinga mislinga. ķ Bandarķkjunum greindust 55 000 tilfelli af mislingum į įrabilinu 1989–1991 meš 120 daušsföllum. 

Ķ ljósi žessa mį spyrja sig hversu gott žaš sé aš bólusetja ekki vegna žess aš lķkurnar eru einn į móti milljón aš barniš hljóti skaša af žvķ, žegar žaš viršist ljóst aš fįi mislingar aš breišast śt - eins og viršist vera aš gerast - eru žeir mun lķklegri til aš skaša okkur en bólusetningin?

Taki mašur įkvöršun um aš bólusetja ekki žrįtt fyrir žessar upplżsingar frį Landlęknisembęttinu, sem byggja (aš sögn) į samręmdum og margendurteknum prófunum um allan heim, er mašur augljóslega annašhvort ósammįla žvķ aš mikilvęgt sé aš sporna viš śtbreišslu mislinga, eša treystir alls ekki upplżsingum frį embęttinu. Ég hef einmitt séš fólk fullyrša aš mislingar séu bara vandamįl fyrir vannęrša og veika, svo viš pattaralegu Vesturlandabśannir žurfum ekkert aš hafa įhyggjur, og sķšan hefur mašur aš sjįlfsögšu lesiš helling af samsęriskenningum um lyfjaišnašinn sem orsök žess aš Landlękni sé ekki treystandi. Žessar forsendur eru žvķ vissulega fyrir hendi ķ umręšunni og eru hluti af hinni upplżstu įkvaršanatöku foreldra.

Til žess aš taka afstöšu meš efasemdafólki um bólusetningar žarf fólk žvķ ķ raun aš leggjast ķ aš leita heimilda sem benda til žess barrįttan viš mislinga sé ónaušsynleg, og/eša aš lįta sannfęrast um aš heimildir bólusetningarandófsmanna um aš žęr valdi mun oftar vandręšum en lęknar vilja vera lįta, séu alltaf mun įreišanlegri heimildir en žęr mżmörgu sem benda til hins gagnstęša.

Meint mikilvęgi žess aš foreldrar taki upplżsta afstöšu byggist sem sagt į vilja žeirra og getu til aš viša aš sé įreišanlegum heimildum um grķšarlega léleg vinnubrögš lękna og um afar vķštękt samsęri vķsindamanna um allan heim. Žetta sama fólk viršist žó jafnan bera töluvert traust til stéttarinnar hvaš ótalmargt annaš snertir, en um bólusetningar į hugsanlega aš taka allt ašra afstöšu. 

Stašreyndin er sś aš ķ einstaka tilfellum hlżtur fólk varanlegan skaša eša lętur lķfiš af notkun żmissa daglegra lyfja eša eftir minnihįttar skuršašgeršir og deyfingar og žaš mį hęglega finna ótalmargt ķ samfélaginu sem skašar hlutfallslega fleiri en bólusetningar gera, jafnvel žegar mišaš er viš geggjušustu żkjur bólusetningarandófsmanna. Žaš er žvķ sįralķtiš heildręnt samhengi ķ žvķ aš efast um heilindi lękna hvaš bólestningar snertir og gera mikiš vešur śt af mögulegum aukaverkunum žeirra, en ekki alls annars sem er višlķka lķklegt til aš valda börnunum okkar skaša.

Meint mikilvęgi žess aš ósérmenntašir foreldrar barna sem į aš bólusetja viš mislingum taki sjįlfir afstöšu til žessara hluta er žvķ e.t.v. ekki svo mikiš žegar allt kemur til alls. Žvķ kannski ęttum viš einmitt aš lįta sérfręšingum og lżšręšislega skipušum nefndum eftir aš meta gögn af žessu tagi, ķ staš žess aš leggjast ķ aš lįta įróšur öfgafólks į netinu hręra ķ okkur. Žegar auk žess er um hluti aš ręša sem beinast aš umönnunarešlinu og verndartilfinningum gagnvart afkvęmum okkar er jafnvel žeim mun meiri įstęša til aš lįta sérfręšingum eftir aš meta hlutina meš sęmilega hlutlęgum hętti.

Aš lokum, įhugaverš grein um mįliš į Vantrś: Sex góšar įstęšur til aš lįta bólusetja sig


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Arnar

Vantar oft ķ žessa umręšu aš bólusetning snżr ekki beint aš einstaklingum heldur fjöldanum, bólusetningar snśast um aš reyna aš śtrżma sjśkdómum.  Til žess aš śtrżma sjśkdómi žį žarf aš bólusetja alla ķ töluvert langan tķma, žvķ er töluverš samfélagsleg skylda aš taka žįtt ķ bólusetningum.

And-bólusetningar-sinnar (eša hvaš sem žeir kallast) grķpa į lofti slęmu tilvikinn en minnast aldrei į alla žį sem njóta góšs af bólusetningum og aldrei į žaš hversu slęmt vęri ef žessir sjśkdómar sem börn eru skipulega bólusett fyrir vęru grasserandi og tugir ef ekki hudruš barna létust į hverju įri śr žeim įsamt tilheyrandi kostnaši fyrir heilbrigšiskerfiš.

Arnar, 4.5.2011 kl. 09:28

2 Smįmynd: Kristinn Theódórsson

Žetta er einmitt einn vandinn viš žaš hvaš bólusetningar hafa virkaš vel til žessa. Fólk žekkir lķtiš til erfišra smitsjśkdóma og telur sér trś um aš žeir hafi aldrei veriš vandamįl.

Samfélagsįbyrgš ętti einmitt aš vega dįlķtiš viš bólusetningarįkvaršanatökuna. Veriš er aš taka mjög litla įhęttu, fyrir heildarhagsmuni samfélagsins. Mįliš snżst alls ekki bara um žaš hvort enstaklingurinn geti hugsanlega veikst eša ekki.

Kristinn Theódórsson, 4.5.2011 kl. 10:26

3 Smįmynd: Arnar

Fólk sem er į móti bólusetningum viršist ašallega gera žaš af žvķ aš:

  • myth um aš sum bóluefni valdi beinlķnis sjśkdómum eins og einhverfu, sem hefur veriš afsannaš sem lygasaga og falsanir.
  • myth um aš bóluefnin séu uppfull af eitri sem hefur veriš afsannaš meš žeirri einföldu stašreynd aš ašeins örfįir sem fį bóluefni veikjast af einhverjum óžekktum hlišarverkunum.
  • lyfjafyrirtękin gręša ógešslega mikiš į žvķ aš framleiša bóluefni
  • lyfjafyrirtękin auglżsa sig meš žvķ aš höfša beint til ašalmarkhópsins, sem eru lęknar, meš beinum auglżsingum, gjöfum og öšru til aš hafa įhrif į žį.


Man ekki eftir fleirru.  Žetta eru hinsvegar įkaflega léleg rök.

Arnar, 4.5.2011 kl. 16:12

4 Smįmynd: Pétur Eyžórsson

Ég er fylgandi bólusetningum en žaš er ekki alveg naušsinlegt aš ALLIR žurfi aš bólusetja sig. 

Sérfręšngur tala um aš žaš žurfi aš vera ca 95% af local stofninum bólusett til žess aš sjśkdómar nįi ekki śtbreišslu. Ef svo er žį mį fęra fyrir žvķ rök aš žaš sé betra aš bólusetja börnin  sķn ekki svo framarlega sem žś sért innan žessa 5% marka er ekki mikil hętta į feršum, žaš fylgja öllum bólusetingum óžęgind. En hverjir eiga aš vera žessir 5% er ekki hęgt aš dęma um, og ef heilt hverfi tekur sig saman og bólusetur ekki žį getur fjandinn veriš laus. Žaš er žį sennilega bara best aš bólusetja alla.

Pétur Eyžórsson, 6.5.2011 kl. 12:29

5 Smįmynd: Arnar

Ég myndi frekar kjósa aš börnin mķn vęru ķ žessum 95% hóp sem žarf žį ekki aš hafa įhyggur af barnaveiki, męnusótt, mislingum, hettusótt og fl.

Fyrir utan žaš finnst mér žessi 5% reglua grunsamleg.  Ef žaš į aš śtrżma smitsjśkdómi žį er ķ raun nóg aš einn einstaklingur sem ekki lętur bólusetja sig ber sjśkdómin įfram.  Hann žarf ekki einu sinni aš veikjast, bara aš hżsa sjśkdómin yfir tķmabiliš sem bólusett er.  Eftir aš bólusetningu lķkur eru allir sem verša óbólusettir jafn viškvęmir fyrir sjśkdóminum og fyrir bólusetningar og žessi eini einstaklingur gęti žį smitaš žį alla.

Arnar, 6.5.2011 kl. 14:06

6 Smįmynd: Arnar Pįlsson

5% reglan byggist į vistfręši smitsjśkdóma. Žegar tillit er tekiš til stofnstęršar, hverjar lķkurnar eru į smiti, hversu gott ónęmiš er o.fl. žįtta, žį dugir aš bólusetja 95% af hópnum til aš koma ķ veg fyrir faraldur. Hinir 5% eru verndašir af 95%unum.

Vitanlega eru 5% ekki heilög tala, heldur veltur hśn į stofni, sżkli, uppbyggingu stofns og fleiri žįttum.

Sjį t.d. kennslubók į NCBI Medical Microbiology. 4th edition. Baron S, editor. 1996

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8143/

Leitiš į Herd immunity

Arnar Pįlsson, 6.5.2011 kl. 17:02

7 Smįmynd: Arnar Pįlsson

Nafni

Megintilgangur bólusetningar er aš verja stofninn. Žaš er hins vegar stundum raunhęft aš śtrżma pest, t.d. ķ tilfelli bólusóttar (small pox) og mögulega Polio (en žaš er enn ķ gagni).

Arnar Pįlsson, 6.5.2011 kl. 17:04

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband