Bólusetningar og samsæriskenningar

Síðustu daga hefur töluvert verið fjallað um bólusetningar og meint mikilvægi þess að foreldrar kynni sér hvaða kosti og galla það geti haft að láta bólusetja börn og taki upplýsta ákvörðun þar um fyrir sín börn. Ég segi "meint" mikilvægi, því mig langar að spá dálítið í hversu mikið það mikilvægi er í stað þess að gefa mér að það sé mikilvægt.

Gefum okkur að manneskja fletti upp mögulegum aukaverkunum þess að láta bólusetja við mislingum og komist að þeirri niðurstöðu að slíkt hafi í einhverjum tilfellum verið tengt við sjálfofnæmissjúkdóma og jafnvel dregið börn til dauða. Taki þessi manneskja þá ákvörðun í framhaldi að láta ekki bólusetja barn við mislingum, er hún þá að taka upplýsta ákvörðun?

Samkvæmt Landlæknisembættinu eru líkurnar á alvarlegum ofnæmisviðbrögðum við bólusetningum einn á móti milljón og tengingin við einhverfu engin. Um mislingasmit er hinsvegar þá sögu að segja að eitt af hverjum 8.000 börnum sem fá mislinga fær alvarlega heilabólgu sem leiðir til dauða - auk þess sem margir lifa en skaðast.

Mislingar, rauðir hundar og hettusótt eru sjúkdómar sem geta haft alvarlegar afleiðingar. Talið er að árið 1998 hafi 30 milljón manns fengið mislinga og 888 000 þeirra látist. Um það bil 10% allra dauðsfalla í þróunarlöndum má rekja til afleiðinga mislinga. í Bandaríkjunum greindust 55 000 tilfelli af mislingum á árabilinu 1989–1991 með 120 dauðsföllum. 

Í ljósi þessa má spyrja sig hversu gott það sé að bólusetja ekki vegna þess að líkurnar eru einn á móti milljón að barnið hljóti skaða af því, þegar það virðist ljóst að fái mislingar að breiðast út - eins og virðist vera að gerast - eru þeir mun líklegri til að skaða okkur en bólusetningin?

Taki maður ákvörðun um að bólusetja ekki þrátt fyrir þessar upplýsingar frá Landlæknisembættinu, sem byggja (að sögn) á samræmdum og margendurteknum prófunum um allan heim, er maður augljóslega annaðhvort ósammála því að mikilvægt sé að sporna við útbreiðslu mislinga, eða treystir alls ekki upplýsingum frá embættinu. Ég hef einmitt séð fólk fullyrða að mislingar séu bara vandamál fyrir vannærða og veika, svo við pattaralegu Vesturlandabúannir þurfum ekkert að hafa áhyggjur, og síðan hefur maður að sjálfsögðu lesið helling af samsæriskenningum um lyfjaiðnaðinn sem orsök þess að Landlækni sé ekki treystandi. Þessar forsendur eru því vissulega fyrir hendi í umræðunni og eru hluti af hinni upplýstu ákvarðanatöku foreldra.

Til þess að taka afstöðu með efasemdafólki um bólusetningar þarf fólk því í raun að leggjast í að leita heimilda sem benda til þess barráttan við mislinga sé ónauðsynleg, og/eða að láta sannfærast um að heimildir bólusetningarandófsmanna um að þær valdi mun oftar vandræðum en læknar vilja vera láta, séu alltaf mun áreiðanlegri heimildir en þær mýmörgu sem benda til hins gagnstæða.

Meint mikilvægi þess að foreldrar taki upplýsta afstöðu byggist sem sagt á vilja þeirra og getu til að viða að sé áreiðanlegum heimildum um gríðarlega léleg vinnubrögð lækna og um afar víðtækt samsæri vísindamanna um allan heim. Þetta sama fólk virðist þó jafnan bera töluvert traust til stéttarinnar hvað ótalmargt annað snertir, en um bólusetningar á hugsanlega að taka allt aðra afstöðu. 

Staðreyndin er sú að í einstaka tilfellum hlýtur fólk varanlegan skaða eða lætur lífið af notkun ýmissa daglegra lyfja eða eftir minniháttar skurðaðgerðir og deyfingar og það má hæglega finna ótalmargt í samfélaginu sem skaðar hlutfallslega fleiri en bólusetningar gera, jafnvel þegar miðað er við geggjuðustu ýkjur bólusetningarandófsmanna. Það er því sáralítið heildrænt samhengi í því að efast um heilindi lækna hvað bólestningar snertir og gera mikið veður út af mögulegum aukaverkunum þeirra, en ekki alls annars sem er viðlíka líklegt til að valda börnunum okkar skaða.

Meint mikilvægi þess að ósérmenntaðir foreldrar barna sem á að bólusetja við mislingum taki sjálfir afstöðu til þessara hluta er því e.t.v. ekki svo mikið þegar allt kemur til alls. Því kannski ættum við einmitt að láta sérfræðingum og lýðræðislega skipuðum nefndum eftir að meta gögn af þessu tagi, í stað þess að leggjast í að láta áróður öfgafólks á netinu hræra í okkur. Þegar auk þess er um hluti að ræða sem beinast að umönnunareðlinu og verndartilfinningum gagnvart afkvæmum okkar er jafnvel þeim mun meiri ástæða til að láta sérfræðingum eftir að meta hlutina með sæmilega hlutlægum hætti.

Að lokum, áhugaverð grein um málið á Vantrú: Sex góðar ástæður til að láta bólusetja sig

Athugasemdir

[Arnar, 4.5.2011 kl. 09:28]

Vantar oft í þessa umræðu að bólusetning snýr ekki beint að einstaklingum heldur fjöldanum, bólusetningar snúast um að reyna að útrýma sjúkdómum.  Til þess að útrýma sjúkdómi þá þarf að bólusetja alla í töluvert langan tíma, því er töluverð samfélagsleg skylda að taka þátt í bólusetningum.

And-bólusetningar-sinnar (eða hvað sem þeir kallast) grípa á lofti slæmu tilvikinn en minnast aldrei á alla þá sem njóta góðs af bólusetningum og aldrei á það hversu slæmt væri ef þessir sjúkdómar sem börn eru skipulega bólusett fyrir væru grasserandi og tugir ef ekki hudruð barna létust á hverju ári úr þeim ásamt tilheyrandi kostnaði fyrir heilbrigðiskerfið.

[Kristinn Theódórsson, 4.5.2011 kl. 10:26]

Þetta er einmitt einn vandinn við það hvað bólusetningar hafa virkað vel til þessa. Fólk þekkir lítið til erfiðra smitsjúkdóma og telur sér trú um að þeir hafi aldrei verið vandamál.

Samfélagsábyrgð ætti einmitt að vega dálítið við bólusetningarákvarðanatökuna. Verið er að taka mjög litla áhættu, fyrir heildarhagsmuni samfélagsins. Málið snýst alls ekki bara um það hvort enstaklingurinn geti hugsanlega veikst eða ekki.

[Arnar, 4.5.2011 kl. 16:12]

Fólk sem er á móti bólusetningum virðist aðallega gera það af því að:

• myth um að sum bóluefni valdi beinlínis sjúkdómum eins og einhverfu, sem hefur verið afsannað sem lygasaga og falsanir.
• myth um að bóluefnin séu uppfull af eitri sem hefur verið afsannað með þeirri einföldu staðreynd að aðeins örfáir sem fá bóluefni veikjast af einhverjum óþekktum hliðarverkunum.
• lyfjafyrirtækin græða ógeðslega mikið á því að framleiða bóluefni
• lyfjafyrirtækin auglýsa sig með því að höfða beint til aðalmarkhópsins, sem eru læknar, með beinum auglýsingum, gjöfum og öðru til að hafa áhrif á þá.

Man ekki eftir fleirru.  Þetta eru hinsvegar ákaflega léleg rök.

[Pétur Eyþórsson, 6.5.2011 kl. 12:29]

Ég er fylgandi bólusetningum en það er ekki alveg nauðsinlegt að ALLIR þurfi að bólusetja sig. 

Sérfræðngur tala um að það þurfi að vera ca 95% af local stofninum bólusett til þess að sjúkdómar nái ekki útbreiðslu. Ef svo er þá má færa fyrir því rök að það sé betra að bólusetja börnin  sín ekki svo framarlega sem þú sért innan þessa 5% marka er ekki mikil hætta á ferðum, það fylgja öllum bólusetingum óþægind. En hverjir eiga að vera þessir 5% er ekki hægt að dæma um, og ef heilt hverfi tekur sig saman og bólusetur ekki þá getur fjandinn verið laus. Það er þá sennilega bara best að bólusetja alla.

[Arnar, 6.5.2011 kl. 14:06]

Ég myndi frekar kjósa að börnin mín væru í þessum 95% hóp sem þarf þá ekki að hafa áhyggur af barnaveiki, mænusótt, mislingum, hettusótt og fl.

Fyrir utan það finnst mér þessi 5% reglua grunsamleg.  Ef það á að útrýma smitsjúkdómi þá er í raun nóg að einn einstaklingur sem ekki lætur bólusetja sig ber sjúkdómin áfram.  Hann þarf ekki einu sinni að veikjast, bara að hýsa sjúkdómin yfir tímabilið sem bólusett er.  Eftir að bólusetningu líkur eru allir sem verða óbólusettir jafn viðkvæmir fyrir sjúkdóminum og fyrir bólusetningar og þessi eini einstaklingur gæti þá smitað þá alla.

[Arnar Pálsson, 6.5.2011 kl. 17:02]

5% reglan byggist á vistfræði smitsjúkdóma. Þegar tillit er tekið til stofnstærðar, hverjar líkurnar eru á smiti, hversu gott ónæmið er o.fl. þátta, þá dugir að bólusetja 95% af hópnum til að koma í veg fyrir faraldur. Hinir 5% eru verndaðir af 95%unum.

Vitanlega eru 5% ekki heilög tala, heldur veltur hún á stofni, sýkli, uppbyggingu stofns og fleiri þáttum.

Sjá t.d. kennslubók á NCBI Medical Microbiology. 4th edition. Baron S, editor. 1996

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8143/

Leitið á Herd immunity

[Arnar Pálsson, 6.5.2011 kl. 17:04]

Nafni

Megintilgangur bólusetningar er að verja stofninn. Það er hins vegar stundum raunhæft að útrýma pest, t.d. í tilfelli bólusóttar (small pox) og mögulega Polio (en það er enn í gagni).