Davíð Þór og ótti hinna trúlausu

Geðþekki hugsuðurinn, grínistinn og guðfræðineminn Davíð Þór Jónsson birti nýverið á bloggi sínu lokapredikun sína í guðfræði – sem bendir til þess að hann sé að útskrifast og ég óska honum innilega til hamingju með það. Predikunin er snotur hugvekja um hvernig það að biðja í auðmýkt um pínulitla trú, sé pínulítil trú – svo niðurlaginu sé nú stolið nánast óbreyttu. Um þetta hjá honum má eflaust deila, en sjálfum þykja mér pælingarnar ágætar og andinn yfir þeim að mestu góður.
 
Í einum kafla predikunarinnar þykir mér Davíð Þór þó missa dálítið marks og er það vitaskuld þegar hann vísar til minna líka - annars væri ég líklega ekki að fetta fingur út í fremur sakleysislegt lokaverkefnið.  Þar segir Davíð Þór:

Undanfarið hefur verið rætt og deilt um það hvaða stakk eigi að sníða boðun kristinnar kirkju í fjölhyggjusamfélagi. Því viðhorfi vex jafnt og þétt fiskur um hrygg að boðskapur hennar eigi ekkert erindi út fyrir veggi kirkjubygginganna sjálfra. Um það má auðvitað deila endalaust, en sjálfum finnst mér áhugaverðara að velta fyrir mér óttanum við þetta sem kallað er trúarleg innræting. Það er eins og vernda verði ómótaða hugi fyrir skaðlegum áhrifum trúarinnar, og það þótt reynslan sýni að þessi meinta innræting sé hvorki áhrifaríkari né skaðlegri en svo að þeir, sem harðast ganga fram í andspyrnunni um þessar mundir, ólust einmitt upp við hana sjálfir. Kannski ætti kirkjan að fagna því að vera sparkað út úr skólunum. Verður hún ekki fyrir vikið miklu meira spennandi og smart? Við þekkjum það flest hvað áhugaverðar bækur geta orðið leiðinlegar þegar þær eru skyldunámsefni.

Þessi ótti virðist mér stafa af þeirri hugmynd að enginn sé óhultur fyrir trúnni, að venjulegt fólk, sem ekki er að leita að nokkrum sköpuðum hlut, geti hvenær sem er lent í því að finna eitthvað stórhættulegt, eitthvað sem það hefði engan áhuga á ef það sem það fann hefði ekki samstundis svipt það eðlilegri og heilbrigðri dómgreind.

Hér er augljóslega m.a. vísað til umræðunnar á síðasta ári um tillögur Mannréttindaráðs Reykjavíkurborgar, sem lagði það til að trúariðkun færi ekki fram á vegum skólakerfisins og í framhaldi var reynt að draga sæmilega skýr skil á milli fræðslu um trú og iðkunar á trú.

Þeir sem eru fylgjandi umræddum tillögum Mannréttindaráðs eru það af ýmsum ólíkum ástæðum. Fram koma sjónarmið sem hafa með réttlæti, jafnræði, skynsemi, félagslega velferð barna, fræðimennsku, sannleiksást, raunhyggju og margt fleira að gera. Öllum þessum ólíku hugmyndum sópar Davíð Þór undir einn hatt og kallar „ótta“, ótta við trúarlega innrætingu. Umrædd innræting er þó, minnir Davíð Þór okkur á, ekki „skaðlegri“ en svo að við sem „harðast göngum fram í andspyrnunni ólumst einmitt upp við hana sjálfir“. Verður mér nú hugsað til ágætrar hugleiðingar eftir Jóhann Björnsson heimspeking þar sem bent er á að það að eitthvað sé ekki beinlínis skaðlegt er enginn mælikvarði á hvort það sé gott.

Það er vitaskuld einmitt tilfellið, að fólk er ekki nema e.t.v. að litlu leyti að harma ótta sinn við að börn og fullorðnir falli umvörpum í ofsatrúarfenið og verði óþolandi, heldur finnst því hreinlega ekki eðlilegt að einni ríkis-goðsögn umfram aðrar sé haldið að börnum og unglingum eins og um sannleik sé að ræða og risastóru ríkisreknu* trúfélagi leyft að vinna að því leynt og ljóst að telja fólki trú um að það sé ekki að fullu heilbrigt og gott nema það sæki kristna kirkju og beri sérstakt traust til hempuklæddu goðsagnarfræðinganna sem þar starfa.

Nei, ótti við skaða kemur málinu lítið við. Mörgu fólki þykir trúarinnræting einfaldlega ekki skynsamleg, ekki jákvæð, ekki til góðs, og því ekki rétt að halda trúarbrögðum að börnum og unglingum – nema að fræðilegu leyti, sagnfræðilegu, því flest viljum við þekkja til sagnanna sem mótað hafa menningu okkar.

Það má þó einmitt vera að trúarinnræting sé til góðs og það má vera að trúarbrögð séu sönn í einhverjum skilningi og það má vera að trúarbrögðin geti fleytt okkur lengra sem tegund en við komumst án þeirra. En Davíð Þór og skoðanabræður mættu gjarna fara að opna augu sín fyrir því að það er vel hægt að hafa eitthvað við trúarinnrætingu að athuga sem byggir á stærri hugmyndum en þeim einum að menn „óttist“ að ástvinir „skaðist“ af trú. Að draga þann meinta ótta einan fram með þessum hætti sem skýringu á því að einhver andmæli kirkjunni er hreinlega ómaklegt og ómerkilegt, eða í það minnsta afar vanhugsað.

Davíð Þór mætti íhuga að endurskrifa hugvekju sína og flytja hana aftur í Háskólakapellunni án þessarar fremur gremjulegu skírskotunar til þeirra sem hann þykist vera að hvetja til að gefa pínulítilli trú tækifæri – það væri a.m.k. vinalegra, og það er nú einu sinni myndin af Jesú sem kirkjan jafnan reynir að selja börnunum okkar – myndin af Jesú barnavini besta.

* Þjóðkirkjan fær á annan milljarð króna úr ríkissjóði og ríkið sér um að innheimta sóknargjöld fyrir trúfélag sem börn eru skráð í við fæðingu ef móðirin er skráð í það. Við þessi forréttindaskilyrði tel ég að réttast sé að tala um ríkisrekna kirkju – því heimtur yrðu aldrei þær sömu ef ríkiskirkjunni væri sjálfri gert að sækja fé í vasa landsmanna.

Athugasemdir

[Hetjan (IP-tala skráð) 10.5.2011 kl. 00:10]

Þetta var einmitt besti punkturinn í prédikuninni hans.

Þú gerir þig þarnan sekan um logical fallacy og skýtur þig í fótinn; snýrð út úr því sem hann segir, leggur þína eigin merkingu í það og svarar því svo. Þetta var kallað að rífast við sjálfan sig, í minni sveit.

Færð samt 2 fyrir viðleitni.

[Hjalti Rúnar Ómarsson, 10.5.2011 kl. 00:38]

Ef hann ætlar að verða prestur hjá ríkiskirkjunni, þá getur hann nú ekki hætt að afbaka málflutning vondu trúleysingjanna!

[Jón Steinar Ragnarsson, 10.5.2011 kl. 00:56]

" ....svo að þeir, sem harðast ganga fram í andspyrnunni um þessar mundir, ólust einmitt upp við hana sjálfir."

Þeir sem alast upp í fátækt, taka stundum upp á því að berjast gegn henni. Þeir sem alast upp við ofbeldi taka stundum upp á því að sporna gegn því og boða frið.

Svo eru sumir sem gera það ekki og ná sér niður á heiminum með að viðhalda ömurleikanum.

Se la vie.

[Jón Steinar Ragnarsson, 10.5.2011 kl. 01:01]

Gasalega barnaleg grein hjá vini mínum Davíð. Grunn og háðsk og full af strámönnum og non sequitur.

Hann hljómar í besta falli eins og mannvitsbrekkan og kærleiksljóminn Örn Bárður og í versta falli sem sjálfur Biskupinn í hátíðarskapi.

[Kristinn Theódórsson, 10.5.2011 kl. 07:47]

@Hetjan

Þú veður að mínu viti í villu og svima. Þú færð auk þess klárlega ekki einu sinni 1 fyrir viðleitni fyrir þetta yfirlætislega og innihaldsrýra innlegg.

Ef þetta er ekki að nokkuð rétt túlkun á grein Davíðs, nú þá er hún bara svona illa skrifuð, því hvergi hefur hann fyrir því að lýsa afstöðu andstæðinga trúarinnar með öðrum orðum en þeim sem hér um ræðir.

Ég gef mér það síðan hvergi að þetta sé alfarið rétt túlkun á þannkagangi Davíðs, heldur er bara að benda á að í framsetningu hans verður þetta þó einmitt mjög einstrengingslegt og afbakað.

Reyndu nú að vanda þig pínulítið í tilsvörum, Arnór, þú hlytur að eiga meira í þér en þetta skammsýna drullusekksviðmót sem þú lætur svo gjarnan eftir þér þessa dagana,

[Kristinn Theódórsson, 10.5.2011 kl. 07:49]

Sælir drengir

Já, hefði Davíð gert svo lítið að taka það fram að hann væri aðeins að fjalla um lítinn þátt í afstöðu andstæðinganna væri greinin alls ekki svo vond. En hann fer með þetta sömu leið og prestar þjóðkirkjunnar. Hann hlýtur að vera að reyna að tryggja sér framtíðartekjur.

[Arnar, 10.5.2011 kl. 09:39]

Það er eins og vernda verði ómótaða hugi fyrir skaðlegum áhrifum trúarinnar, og það þótt reynslan sýni að þessi meinta innræting sé hvorki áhrifaríkari né skaðlegri en svo að þeir, sem harðast ganga fram í andspyrnunni um þessar mundir, ólust einmitt upp við hana sjálfir.

Og afhverju skyldu þeir sem ólust upp við trúarlega innrætingu vilja að börnin sín séu laus við hana, væntanlega af því að hún (innrætingin) er svo áhrifa og skaðlaus.

Samkvæmt rökfærslu Davíðs ætti kirkjan að hætta trúboði í skólum hið snarasta því það virðist hafa þver öfug áhrif.